གྷན་དྷིའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་རྒྱ་གར་བ།

ན་བུན་གྱིས་བསྒྱུར།

སྲིན་འཛིན་ནཱེ་རཱོ་ཡིས་བརྩམས།

བུ་མོ་ལགས། ད་ནི་ངས་ཁྱེད་ལ་ཉེ་ལམ་རང་རྒྱལ་དུ་བྱུང་བའི་དོན་ཆེན་འགའ་འཆད་པར་བྱ། དེ་ཡང་ངེད་གཉིས་ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལས་ཀྱང་སྤྲོ་སྣང་ཞིག་ངང་གིས་འཕེལ་ སྲིད། ངས་ཐོག་མར་རང་ཉིད་ཀྱི་ནོར་འཛོལ་ལ་ཉེན་སྲུང་བྱ་དགོས་སྟབས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟབ་བརླིང་དང་ཞིབ་སར་མི་དཔྱོད་པར་བྱ། ཅི་སྟེ་ང་ཚོ་མི་སྒེར་སོ་སོའི་ཕྱོགས་རི་བའི་བློ་མོས་ཙམ་ལས་རིང་དུ་གྱེས་ཏེ་ ངས་ཁྱོད་རང་ལ་བརྗོད་པ་ཇི་བཞིན་དུ། ཉི་མ་དེ་རིང་གི་རྒྱ་གར་འདི་ཉིད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་སྟེང་གི་ཆེས་བཟློག་པར་དཀའ་ བའི་རྙོག་ཟིང་གི་ཁྲོད་ལྟུངས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་ཁར། བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་ཐེབས་པའི་མཚོན་དཔེ་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ཀྱང་ ཡིན་པ་རེད། དབྱིན་ཇིའི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཧྲིལ་བོ་ཞིག་རྒྱ་གར་བའི་སྟེང་ བཙན་འཇོག་བྱས་པའི་མཐུས། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་དབྱིན་ཇི་སྲིད་གཞུང་ལ་ལད་ཟློས་བྱས་ཏེ་བཙན་རྒྱལ་གྱི་ ལམ་དུ་བསྐྱོད་པའི་སྟ་གོན་བགྱིས་པ་རེད།

ཐེངས་སྔོན་མའི་འཕྲིན་ཡིག་ཏུ་ངས་ཁྱོད་རང་ལ་མཆིད་ཟིན་པ་ལྟར། ཟིང་འཁྲུག་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་གར་གྱི་འཕོ་འགྱུར་དེའང་གནས་འདིར་བྱུང་བ་རེད། རྒྱལ་ནང་དུ་བཟོ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་རྩ་ཅན་གྱི་གྲལ་རིམ་བྱུང་བ། སྤྱི་ཚོགས་བཟོ་ལས་ཐད་ཀྱི་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་ཇུས་ལ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ་རྒྱ་གར་ གྱི་བཟོ་ལས་དང་ཚོང་ལས་ཙམ་མ་ཟད། སྲིད་དོན་ཐད་དུའང་དབྱིན་ཇི་སྲིད་གཞུང་ལ་གནོན་ཤུགས་བསྟུད་མར་ཐེབས་པ་རེད།

འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་རྗེས་སུ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་མོ་ཆེར་ཆབ་ སྲིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་སད་ཅིང་། མིའི་ཡུལ་འདིར་ཟིང་འཁྲུག་དང་དཀའ་སྡུག།ནད་ཡམས་དང་གནོད་འཚེ་སོགས་བཟློག་ཏུ་ མེད་པ་བྱུང་། རང་རྒྱལ་དུའང་དྲག་པོའི་གསར་བརྗེ་ཡི་དུས་སྐལ་མངོན་གསལ་དུ་ཤར།

རེ་བཞག་གིས་བརྟས་པའི་མི་མང་པོ་ཞིག་གི་གོ་ཐང་འཕར་བའི་དུས་མཚུངས་སུ། དབྱིན་ཇི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཀྱང་ལས་དོན་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བསྒྲུབ་དགོས་པར་སྙམ་དུ། དེ་སྔོན་གྱི 1“མོན་ཌ་གྷོ . ཆའེ་ལཱམ་སི་ཧྥོར་ཌི་བསྒྲགས་གཏམ” (Montagu-Chelmsford Report) ནང་བཏོན་པའི་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ཁྲིམས་གཞིར་དམིགས་བཀར་ཏེ་འདྲི་གཞི་ཞིག་དང་བཅས་ སྲིད་སྟེགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་ཅིང་། ཁོ་ཚོ་རང་ལག་གི་བཤུ་གཞོག་དང་མཁར་རྫོང་གི་དབང་ཤུགས་ཡོད་ཚད་ཧ་ཅང་གཟབ་ནན་དང་ བརྟན་བརླིང་ངང་ཉར་དུས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་མཁོ་མི་ཆེ་བའི་ཕུང་གསོག་མང་པོ་འཕེལ་བཞིན་པའི་ འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་ཁྲོད་དུ་དོར་བྱུང་།

འཁྲུག་ཆེན་རྗེས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ཞིག་གི་རིང་ཚོང་ལས་དར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ པ་དང་ཡོ་ལང་ཤིན་ཏུ་རྒོད་པའི་དུས་རིམ་ཞིག་ཏུ་སླེབས། དུས་སྐབས་དེའི་རིང་ལ་ཁེ་སྤོགས་ཀྱང་ཕོན་ཆེན་གཉེར་ཞིང་སྒོས་སུ་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མའི 2བྷན་གྷལ་རྒྱལ་ཁབ (Bengal) ནང་སོ་མ་ར་ཙའི་ཁེ་ལས་ཆེས་ཆེར་བྲིན། ཁེ་ཕན་གྱི་ཡོང་འབེབ་ཡོད་ཚད་རྒྱུན་པར 100% ཟིན་བྱུང་། ཚོང་ཟོང་གི་རིན་དོད་ཅུང་འཕར་སྣོན (བཟོ་བའི་གླ་ཕོགས་ཀྱང་ཚུད) བྱུང་བ་འདྲ་མོད། ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་ལྟོས་ཚེ། རིན་གོང་ཉུང་ཙམ་ལས་འཕར་ཆག་ཐུབ་མེད་ལ། ཚོང་ཟོག་གི་རིན་གོང་འཕར་བའི་དུས་མཚུངས་སུ། གླས་ཤག་ཏུ་འཚོ་བའི་ཞིང་བྲན་ཚོས་སོ་སོའི་ས་བདག་ལ་དཔྱ་ཁྲལ་མཇལ་དགོས་པ་བྱུང་།

དེའི་རྗེས་དངོས་ཟོག་གི་རིན་གོང་མར་ཆག་པ་དང་བསྟུན། སླར་ཡང་ཚོང་ལས་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་འགོ་བརྩམས། བཟོ་བ་དང་ཞིང་བའི་འཚོ་རྟེན་གྱི་གནས་བབ་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འཚོ་གནས་ལ་རེ་ཐག་ ཆད་པའི་གནས་ཚུལ་བསྟུད་མར་བྱུང་། བཟོ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་ཐེངས་དུ་མར་བཟོ་བས་ལས་མཚམས་བཞག་པའི་མཐུས་བཟོ་བདག་རྣམས་ཆེས་ ལྡོག་ཏུ་མེད་པའི་དཀའ་སྡུག་དང་འཕྲད། རང་རྒྱལ་ནུབ་ཁུལ་ཨཱོ་དྷ་མངའ་སྡེ (Oudh) (དེང་སྐབས་ཨོ་ཌིར་ཞིང་ཆེན་དུ་འབོད) (Uttar Pradesh) ནང་ཡུལ་དེ་གའི་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་འོག་ས་ཁང་བོགས་མར་ལེན་མཁན་ཚོའི་འཚོ་གནས་ལྷག་ ཏུ་སྐྱོ་སྟབས། ཟིལ་ཤུགས་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པའི་ས་ཞིང་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་ལས་འགུལ་ཞིག་ཧ་ལམ་རང་ཤུགས་ སུ་བྱུང་སྟེ། སློབ་གསོའི་གོ་རྟོགས་ཞན་པའི་འབྱོར་འབྲིང་གྲལ་རིམ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་ལས་མེད་བཟོ་ བའི་གྲངས་འབོར་འཕེལ་བའི་འབྲས་སུ་ཡུལ་སྡུག་ཆེན་པོ་བྱུང་།

འདི་ནི་འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་རྗེས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་བྱུང་ཉེས་རེད་ལ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་རང་གིས་སྣང་ཚུལ་འདིར་མུ་མཐུད་གཞིག་ཚེ། དེས་ཁྱེད་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཕེལ་འགྲིབ་ཐད་དུ་ངེས་ཤེས་ཟབ་མོ་འདྲོངས་པར་གདོན་མི་ ཟ།

རང་རྒྱལ་དུ་དམངས་དམག་གི་སྙིང་སྟོབས་ཆེ་རུ་རྒྱས་ཤིང་། དེ་ཡང་བྱ་འགུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་བ་ཧ་ཅང་མངོན་གསལ་རེད། རྒྱལ་ནང་གི་བཟོ་ལས་ངལ་རྩོལ་དེ་བཟོ་ཚོང་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་ སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཀྱང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོང་ལས་མཛའ་འབྲེལ་ཁོངས་གཏོགས་སུ་རྩ་འཛུགས་ བགྱིས་པ་རེད། ཞིང་པ་དང་ས་བདག་གྲལ་རིམ་ཆུང་གྲས་ཚོས་སྲིད་གཞུང་ལ་ཡི་མ་རངས་པར་སྲིད་འགྱུར་ གྱི་རེ་འདུན་དྲག་པོ་བཅངས། སྲིན་བུའི་དཔེ་བཞིན་དུ། ཐ་ན་ས་ཁང་བོགས་མར་ལེན་མཁན་ཚོས་ཀྱང་ངོ་ལོག་གི་སྟ་གོན་བྱས། འབྱོར་འབྲིང་གྲལ་རིམ་པ་ཚོས (ཁྱད་པར་དུ་ལས་ཤོར་བ་ཚོ) ཉན་འཇོག་ཙམ་ཡང་མི་བྱ་བར། སྲིད་འགྱུར་གྱི་ལངས་ཕྱོགས་བཟུང་། ཁོ་ཚོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་ཕལ་མོ་ཆེ་སྐབས་དེའི་གསར་བརྗེ་ལས་འགུལ་བ་ཤ་སྟག་རེད།

ཏུར་ཀི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་གཡུལ་བཀྱེས་པ་དེས་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་དང་ཁ་ཆེ་ཆོས་ལུགས་ གཉིས་དབར་བསྲེས་ལྷད་ཚབ་ཆེན་ཐེབས་པ་དང་། རེ་ལྟོས་དེ་ནི་དབྱིན་གཞུང་གིས་ཨ་རབ་ཀྱི་ཇེ་ཙི་རཱ་ཌི་ཨཱོད (jazirat-ul-Arab) (ཡུལ་དེའི་གླིང་ཕྲན་ཁག་ཅིག) ཀྱི་གོ་ཐང་དེ་བདག་གིར་འཛིན་འདོད་པ་ཞིག་རེད། རྒྱུ་མཚན་གླིང་ཕྲན་དེ་དག་ནི (མཱེ་དྷན (Median) དང་ཇེ་རཱོ་ས་ལེམ། (Jerusalem) སཱོ་ཌན་ཨ་རབ་ནུབ་མའི་གྲོང་ཁྱེར་མཱེ་ཁཱ (Mecca) གསུམ) ཁ་ཆེ་བའི་གནས་ཆེན་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཞེད་ཅིང་། དམིགས་སུ་ཇེ་རཱོ་ས་ལེམ་ཞེས་པ་ཇེའུ་དང་ཡི་ཤུ་དང་ཁ་ཆེ་མི་རིགས་སོགས་ཀྱི་གནས་ མཆོག་ལྷ་ལྡན་གྲོང་དུ་འབོད་པས་སོ།།

དེའི་རྐྱེན་ཟིང་འཁྲུག་ཞོད་འཇགས་སུ་སོང་རྗེས། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གིས་འཁོན་སེམས་ཤིག་ཡིད་ལ་བརྣག་སྟེ་དྲག་ཤུགས་མ་སྤྱད་པར་ འབྱུང་འགྱུར་ལ་རེ་བས་འཁྲེངས། རེ་འབྲས་དེ་ཙམ་མེད་པ་འདྲ་ཡང་ད་དུང་རེ་སྨོན་ཁོ་ན་འཆིང་ཞིང་འཚོ་བཞིན་མཆིས།

ཟླ་ཁ་ཤས་རིང་རེ་འདུན་དྲག་པོའི་ངང་སྒུག་བགྱིས་པའི་དབྱིན་གཞུང་གི་སྲིད་ ཇུས་གསར་བའི་དོན་འབྲས་དེའང་གསར་བརྗེ་ལས་འགུལ་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱ་བར་དམིགས་བསལ་ རྩ་ཁྲིམས་ཤིག་བརྒྱུད་སྤྲོད་གཏོང་བའི་འཆར་ཟིན་ཞིག་གི་བཟོ་མངོན་ཏེ་རང་དབང་གི་ དོད་དུ་དྲག་གནོན་ཤུགས་ཆེར་བྱས།

བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ཁྲིམས་གཞི་དེ་དག་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་གི་སྙན་སེང་གཞིར་བཟུང་ སྟེ་རཱོ་ལ་ཌི་ཁྲིམས་གཞི (Rowlatt Bills) རུ་བཞེད་མོད། ཆེར་མ་འགྱངས་པར་རང་རྒྱལ་གྱི་ས་ཁུལ་གང་སར་མི་རྒྱུད་ནག་པོའི་ཁྲིམས་གཞིར་འབོད་ ཁར། འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སའི་རྒྱ་གར་བ་ཙམ་མ་ཟད། རིགས་རྒྱུད་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་མེད་པའི་མི་རྣམས་ལའང་དེ་ལྟར་བསྒྲགས།

དེ་བཞིན་དུ་ཁོ་ཚོས་དབྱིན་ཇི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ལ་དབང་ཤུགས་ཆེར་སྤྲད་དེ། བདེ་སྲུང་ཉེན་རྟོག་པ་ཚོས་གང་འདོད་དུ་དོགས་ཡོད་མི་སྣ་དང་མོས་མཐུན་མི་གནང་ མཁན་ཚོ་བཙན་བཟུང་དང་བཙོན་དུ་འཇུག་པར་ཁྲིམས་བཤེར་མེད་པའམ། ཡང་ན་གསང་བའི་ཁྲིམས་བཤེར་ཞིག་ལག་ཏུ་བསྟར།

སྙན་པ་གླིང་དུ་གྲགས་པའི་ཁྲིམས་གཞི་དེ་དག་གི་གནད་འགྲེལ་ཁག་ནི། རྩོད་གླེང་མེད་པ་དང་། ཁྲིམས་རྩོད་པ་མེད་པ། ཞུ་གཏུག་མེད་པ (na vakil, na appeal, an dalil) བཅས་སུ་བཞེད་ཅིང་། ཁྲིམས་གཞི་དེར་ངོ་རྒོལ་གྱི་གདུང་འབོད་དྲག་ཏུ་ཕྱིན་པར་ཤན་སྟོབས་གཞན་ཞིག་ མཆིས། སྲིད་དོན་གྱི་ན་བུན་སྟུག་པོ་ཞིག་རིམ་གྱིས་འདུ་ཞིང་འཕྱུར་ཏེ་མཐར་རྒྱ་གར་བའི་ མཁའ་དབྱིངས་ཡོངས་སུ་བསྒྲིབས་སོང་།

གོང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་གསར་བ་དེ་ནི་མོ་ཧིན་དྷ.གྷན་དྷི་མཆོག་རེད་ལ། ཟིང་འཁྲུག་གི་སྐབས་སུ་ཁོང་ཨ་ཧྥི་རེ་ཁའི་གླིང་ལྷོ་མ་ནས་ཕྱིར་རང་རྒྱལ་དུ་ ཕེབས་ཏེ། སེ་བྷར་མཱ་ཌེ་ས་ཆའི་རི་ཁྲོད་པའི་གཞིས་གྲོང་དུ་སྡོད་ཅིང་ཁོང་ནི་སྲིད་དོན་དང་ རིང་དུ་གྱེས་ཡོད། དེ་སྔོན་ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ལ་འཐབ་དམག་རྩ་འཛུགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཐད་དུའང་ རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་འདེགས་གནངས། ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རེ་ཁའི་ནང་ཁོང་གིས “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” (Satyagraha) ཀྱི་འཐབ་རྩོད་བསླངས་པ་ནས་བཟུང་རང་རྒྱལ་དུ་ཁོང་གི་སྙན་གྲགས་རབ་ཏུ་རྒྱས་པ་ནི་ བཤད་མ་དགོས་པ་རེད།

སྤྱི་ལོ 1917 ལོར་བྷི་ཧར་ས་ཁུལ་དུ་ཁོང་གིས་ཡོ་རོབ་སོ་ནམ་པ་ཚོའི་ཡ་ང་བའི་བརྙས་སྨོད་ཀྱི་ ཞིང་བྲན་ལ་འཐབ་རྩོད་བགྱིས་པར་འབྲས་བུ་གཡུར་དུ་ཟ་བ་སྨིན། ཕྱིས་སུ་ཡང་ཁོས་གྷོ་ཇ་རཱ་ཌི (Gujrat) (པན་ཇེབ་མི་རིགས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན) ས་ཆའི་གྲོང་རྡལ་ཁའེ་རཱ (Kaira) ནང་ཞིང་པ་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་རོགས་སུ་འགྲེངས། སྤྱི་ལོ 1919 སྟོད་ཙམ་ནས་བཟུང་ཁོང་སྙུང་གཞིས་གཙེས་ཤིང་། དབྱིན་གཞུང་གིས་བསྒྲགས་པའི་རཱོ་ལ་ཌི་ཁྲིམས་གཞི་དེས་རང་རྒྱལ་ནང་ཕུ་དཀྲུག་ མདའ་དཀྲུག་བྱེད་དུས། ཁོང་གི་བདེ་ཐང་ཡང་ཅུང་ཇེ་ལེགས་སུ་སོང་བ་དང་བསྟུན། ཁོའི་བདེན་པའི་འབོད་སྒྲ་དེ་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་གདུང་འབོད་དང་འདྲིས།

འོན་ཀྱང་ཅི་སྟེ་ཁོང་གི་འབོད་སྒྲ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་སྐད་སྒྲ་དང་གཏན་མི་མཚུངས། ལར་འབོད་སྒྲ་དེའི་གདངས་དམའ་ཞིང་གཉོམ་མོད། འདུ་ཚོགས་ཀྱི་ཡོ་ལང་རྒོལ་སར་ད་དུང་གསལ་ལྷང་ངེར་ཐོས་བཏུབ། ཞི་འཇམ་གྱི་འབོད་སྒྲ་དེ་ནི་རྒྱང་ཐག་གི་ཆོད་པའི་གནས་གང་ཞིག་ཏུ་སྦ་གསང་བགྱིས་ པའི་སིལ་སྒྲ་ཞིག་དང་ཡང་གཉིས་སུ་མེད། གཙིགས་ཏུ་བཀུར་ཞིང་མངོན་དུ་གསལ་བའི་འབོད་སྒྲ་དེའི་ཁྲོད་ཟིལ་ཤུགས་དང་བརྗིད་ རྔམ་ཅི་ཞིག་བདོག་ཅིང་། འབོད་སྐུལ་གྱི་ཚིག་འབྲུ་རེ་རེ་དོན་གྱིས་ཕྱུག་སྟེ་འཆི་བར་ཉེ་བའི་དྲང་བདེན་ ཉིད་ལ་གསོན་ཤུགས་རྒྱས་པར་བྱེད།

མཛའ་བརྩེ་དང་ཞི་བདེ་ཡི་སྐད་ཆའི་སྲུབ་ན་དབང་ཤུགས་དང་སྦྱོར་ངན་གྱི་གྲིབ་ ནག་འགུལ་སྟབས། མིའི་ཆོད་སེམས་ནི་ནོར་འཆུགས་གང་རུང་ལ་མགོ་བོ་སྨད་པར་གོ་མི་རུང་།

འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་བཞིའི་རིང་ང་ཚོས་རྟག་ཏུ་འབོད་སྒྲ་དེ་ལྟ་ཞིག་ཐོས་ རྐྱེན། ད་ནི་ང་ཚོ་འབོད་སྒྲ་དེར་གོམས་ཤིང་འདྲིས་མོད། སྤྱི་ལོ 1919 ལོའི་སྤྱི་ཟླ་གཉིས་ནས་གསུམ་པའི་དབར་འབོད་སྒྲ་དེའང་ང་ཚོར་མཚོན་ན་འབོད་སྐད་ གསར་བ་ཞིག་ཅི་ལ་མིན། དེ་དུས་ཀྱི་ང་ཚོས་འབོད་སྒྲ་དེར་དུངས་པ་ཙམ་ལས་དེའི་དམིགས་བྱ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་ དང་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་པ་སོགས་གསལ་བོར་མི་ངེས། དེ་ཡང་ང་ཚོའི་ཡོ་ལང་འཁྲིགས་པའི་སྲིད་དོན་གྱི་བྱུང་ཉེས་ཙམ་དུ་མ་ཟད། བྱས་ཉེས་གཞན་དག་དང་ཡང་ཡེ་ནས་མི་འདྲ། བཀའ་མཆིད་རིང་པོ་དག་ནམ་ཞར་དོན་མེད་ཅ་ཅོའི་ངང་མཇུག་བསྡུ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཚབས་ཆེན་མ་ཡིན་པའི་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་དག་གིས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཕན་ནུས་གང་ ཡང་འདོན་མི་བཏུབ། འདི་ནི་གཏམ་མཆིད་ཙམ་དུ་མ་ཟད་སྲིད་དོན་གྱི་འཐབ་འཛིང་གཞན་ཞིག་རེད།

མི་ཁ་ཤས་ཤིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་རྨང་ནས་གཏོར་རྐྱེན་ཁྲིམས་ཁང་གིས་ ཉེས་ཆེད་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས། མ་ཧ་མ་གྷན་དྷིས “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” ཀྱི་བྱ་འགུལ་གཙོ་སྐྱོང་གནང་བ་རེད། དུས་སྐབས་དེའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། དེ་ཡང་རིག་གསར་གྱི་འཆར་སྒོ་ཞིག་ལོས་ཀྱང་ཡིན་མོད། ང་ཚོ་མང་མང་གིས་བློ་རིག་དེ་འདྲ་མཚར་དུ་འཛིན་ཞིང་འགའ་ཤས་ཀྱི་སེམས་པ་ཁོང་དུ་ ཆུད་དེ་ཕྱིར་བཤོལ་བགྱིས་པ་རེད། ཉི་མ་དེ་རིང་ཁོང་གི་བློ་གྲོས་དེའང་ཆེས་སྤྱིར་བཏང་གི་དོན་རྐྱེན་གློ་བུར་བ་ ཅིག་སྟེ་ང་ཚོ་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། དེ་ནི་བརྟན་བརླིང་དང་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྲུབ་ཚར་འདུག

གྷན་དྷི་ཡིས་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མིའི་རྩིས་ཐང་ལ་བཀུར་བསྟི་བླ་མེད་བྱེད་ ཅིང་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཚབ་པར་ཉེན་བརྡ་དང་འབོད་སྐུལ་བཏང་། ཁོང་གིས་ད་དུང་དབྱིན་ཇི་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱ་གར་མཉམ་འབྲེལ་སྲིད་གཞུང་གི་གོ་ ཐང་སྣང་མེད་དུ་བསྐྱུར་ཏེ་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་ཁྲིམས་གཞི་དེ་འདྲ་ཞིག་བརྒྱུད་ སྤྲོད་བྱ་རྒྱུར་གྲོས་ཐག་བཅད་པ་མཐོང་འཕྲལ། ཁོས་རྒྱ་གར་བ་ཡོངས་ལ་མྱ་ངན་གྱི་ཉིན་མོ་ཞིག་སྲུང་རྩི་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག། འཚོགས་ཆེན་བསྡུ་བསྐོང་དགོས་པའི་རེ་འབོད་སྙིང་ནས་ཞུས། “གཞུང་དམངས་གཉིས་ཀའི་ལས་བཤོལ་ངོ་རྒོལ” (hartal) གྱི་བྱ་འགུལ་དེ་ནི་རཱོ་ལ་ཌི་ཁྲིམས་གཞི་རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ གཟའ་མཇུག་གི་ཉིན་མོ་ནས་འགོ་བརྩམས་པ་ཡིན།

འདི་ནི “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” ཀྱི་ལས་འགུལ་འགོ་ཚུགས་པའི་ཉིན་མོ་རང་ཡིན་སྟབས། སྤྱི་ལོ 1919 ལོའི་ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་དྲུག་གི་གཟའ་མཇུག་ཏུ་རང་རྒྱལ་གྱི་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ སོགས་ས་གནས་གང་སར “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” ཀྱི་ལས་འགུལ་ལ་རྗེས་དྲན་ཞུ་སྲོལ་ཡོད།

དེ་ཡང་རྒྱ་གར་བ་ཡོངས་ཀྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་རིགས་ཤིག་སྟེ། དེ་འདྲའི་ངོ་མཚར་ཞིང་ཟིལ་ཤུགས་དང་ལྡན་པའི་འདུ་ཚོགས་ཁྲོམ་སྐོར་ནང་རྒྱལ་ སྤྱིའི་མི་དམངས་དང་ཚོགས་སྡེ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད།

“དམངས་གཞུང་གཉིས་ཀའི་ལས་བཤོལ་ངོ་རྒོལ” གྱི་བྱ་འགུལ་ལ་གཞོལ་ཆེ་བའི་ང་ཚོ་ལས་འགུལ་དེའི་གཡུར་དུ་ཟ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་ཧ་ ལས་པར་གྱུར། དེ་ཡང་ང་རང་ཚོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་གྲངས་ཉུང་ཙམ་ཞིག་གི་སར་བཅར་བའི་ཐོབ་འབྲས་ ཤིག་ཡིན་པ་སུ་བས་བསྙོན་མོད། མི་སེར་གྱི་སྙིང་སྟོབས་གསར་བ་ཞིག་རླུང་ཁྲོད་དུ་རྒྱུ་ཞིང་། ཅི་སྟེ་བརྡ་འཕྲིན་དེ་རྒྱ་ཆེ་བའི་རང་རྒྱལ་གྱི་ས་གནས་གྲོང་སྡེ་ཁག་ཏུ་ཁྱབ་ འདུག།དེའི་སྟབས་ཀྱིས་གྲོང་སྡེ་ཁག་ཀྱང་གྲོང་རྡལ་གྱི་ལས་འགུལ་བ་ཚོ་དང་འདྲ་བར་ གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྲིད་དོན་གྱི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་ནང་དུས་ཐོག་མར་ཞུགས།

གཟའ་འཁོར་གཅིག་གི་སྔོན་གྱི་ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་དྲུག་ཉིན་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར (ཚེ་གྲངས་ནོར་འཛོལ་ཐབས་ཏེ) དེ་སྔོན་གྱི་ཟླ་གསུམ་པའི་ཚེས་སོ་གཅིག་རེས་གཟའ་ཉི་མའི “གཞུང་དམངས་གཉིས་ཀའི་ལས་བཤོལ་ངོ་རྒོལ” གྱི་བྱ་འགུལ་སྲུང་རྩི་གནང་བ་རེད།

ཉིན་དེ་དག་གི་རིང་ལ་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་ཕན་ཚུན་དབར་གྲོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཟབ་ ཅིང་མཛའ་གཅུགས་ཀྱིས་དམ་དུ་བཅིངས་པའི་ཧིན་རྡུ་དང་ཁ་ཆེ་བའི་ཁྲོད་མཐོང་བ་ཀུན་ སྨོན་གྱི་སྣང་ཚུལ་གཞན་ཞིག་མཆིས་པ་ནི་སི་བཱ་མཱའེ . ཞཱ་རཱ་རྡ་ཧིན་རྡ (རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་གསོ་མཁན་དང་གནའ་བོའི་ཨརྱ་ཡན་སཱ་མ་ཇེའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན) མཆོག་རེད་ལ། ཁོང་ནི་ཨརྱ་ཡན་སཱ་མ་ཇེའི (དེང་གི་པན་ཇེབ་མི་རིགས་ལ་གོ) རླབས་ཆེ་བའི་དབུ་ཁྲིད་ཡིན། ཁོང་གིས་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཁ་ཆེ་ལྷ་ཁང་ཇེ་མཱེ . མ་སི་ཇེ་རྡི (Jame Masjid) ནང་དད་ལྡན་མི་དམངས་ཁྲི་སྟོང་མང་པོར་བཀའ་མཆིད་གནང་གིན་གདའ།

ལོ་དེའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་སོ་གཅིག་ཉིན་ཉེན་རྟོག་པ་དང་དྲག་པོའི་དམག་ དཔུང་གིས་ཁྲོམ་སྲང་གི་རྒྱ་ཆེ་བའི་མི་དམངས་འདུ་ཚོགས་ཕྱིར་སྐྲོད་པ་ལ་དྲག་ ཤུགས་སྤྱད་དེ་མི་དམངས་ཁ་ཤས་དམར་གསོད་བཏང་བ་རེད། སྐབས་དེར་སི་བཱ་མཱའེ . ཞཱ་རཱ་རྡ་ཧིན་རྡཱ་མཆོག་བརྗིད་ཉམས་ཆེ་བའི་སིན་ཡཱ་སེན (Sanyasin) (གནའ་བོའི་བྷན་གྷ་ལཱེའི་ཆ་ལུགས) གྱི་ཆོས་གོས་མནབས་ཏེ་དཔའ་མཛངས་བརྟུལ་ཕོད་ངང་ཅཱན་རྡི་ཅཱོག (Chandni Chowk) (རྡི་ལིའི་རྒྱལ་ས་རྙིང་པའི་ཁྲོམ་ར) ཁྲོམ་སྲང་དུ་གོར་ཁའི་དམག་གི་དྲག་ཆོས (Gurkhas) བགོས་པའི་དབྱིན་དམག་གི་མེ་མདའི་སོ་གྲིར་གཟིགས་ཏེ་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་སྲུང་ བའི་མཐུས། རྒྱ་གར་མི་དམངས་ཀྱི་ཡིད་སེམས་དགའ་མགུས་འཁེངས་ཡོད། འོན་ཀྱང་བློ་འཕངས་པའི་སྐྱོ་གར་གཞན་ཞིག་ནི་ལོ་ངོ་བརྒྱད་ཙམ་ཆས་པའི་རྗེས་ཀྱི་ ཉིན་ཞིག་ཁོང་རྒྱབ་སྙེས་རྐུབ་སྟེགས་སྟེང་ངལ་གསོར་རོལ་སྐབས་རྨོངས་ཞེན་ཅན་གྱི་ ཁ་ཆེ་བློ་ལོག་པ་ཞིག་གིས་ཁོང་ལ་གྲི་བསྣུན་ཏེ་བཀྲོངས་སོང་།

ཟླ་བཞི་བའི་ཚེ་དྲུག་ཉིན་དེ “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” ཀྱི་ལས་འགུལ་འགོ་བརྩམས་པ་ནས་བཟུང་ཞི་བའི་རྒྱང་སྐྱོད་ལས་འགུལ་གྱི་རྒྱུན་ བསྟུད་མར་བྱུང་བ་དང་། ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་བཅུའི་ཉིན་པན་ཇེབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཨཱམ་རཱེ་ཌ་སིར (Amritsar) ནང་མགོ་རྗེན་ལག་སྟོང་གི་མི་སེར་རྣམས་རང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོ་འཇུ་བཟུང་ཐེབས་པར་ འདུ་འཚོགས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ཞུ་བའི་ཁྲོད་དུ་དྲག་པོའི་དམག་གིས་དྲག་ཆོས་བཀོལ་ཏེ་མི་ མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་། དེའི་རྐྱེན་ཤ་འཁོན་རྩོད་ཆེད་དུ་ཉེས་མེད་དབྱིན་ཇི་བ་ཁ་ཅིག་སོ་སོའི་ལས་ཤག་ཏུ་ སྡོད་སྐབས་ཁོ་ཚོའི་དངུལ་ཁང་མེ་སྲེག་བཏང་སྟེ་དབྱིན་ཇི་བ་དྲུག་བདུན་ཙམ་ལ་ཤི་ རྨས་ཐེབས།

དེའི་རྗེས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཡོལ་པ་ནག་པོས་པན་ཇེབ་མི་རིགས་ཡོངས་སུ་བསྒྲིབས་པ་ འདྲ་ཞིང་། ཞིབ་བཤེར་ནན་མོ་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་བ་གཞན་པའི་དཀའ་སྡུག་ཁྱད་དུ་གསད་པ་རེད། སྐབས་དེར་གསར་གནས་ཅི་ཡང་སོན་དཀའ་སྟབས། པན་ཇེབ་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་ཁག་ཏུ་ཕར་འགྲོ་ཚུར་འོང་ལ་དཀའ་ཁག་ཤིན་ཏུ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་གནས་དེ་གར་དྲག་པོའི་ལམ་ལུགས་ལག་ལེན་ཏུ་བསྟར་བཞིན་མཆིས། ཟླ་འགའི་རིང་མི་དམངས་ཚོའི་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་མནར་གཅོད་ཟམ་མ་ཆད་པའི་ཁར། འཇིགས་དངངས་ཤིག་ཉིན་ནས་ཟླ་བརྩེགས་ཏེ་ཡུན་གྱིས་མུན་ནག་གི་ཡོལ་བ་དེ་ཕྱེས་ཤིང་ མིའི་བློ་ཡིད་ལས་འགོངས་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་།

བུ་མོ་ལགས། ངས་ཁྱེད་ལ་པན་ཇེབ་ནང་ཆེས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དྲག་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྲིམས་གཞིའི་དུས་ རིམ་དེ་མ་གླེང་ན་ལེགས། ཟླ་བཞི་བའི་ཚེ་བཅུ་གསུམ་ཉིན་རང་རྒྱལ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཨཱམ་རཱེ་ཌ་སིར (Amritsar) གྱི “མི་དམངས་སྤྱི་གླིང” (Jallianwala Bagh) དུ་འབངས་མི་སྡེབ་གསོད་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་དེ་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱིས་ཤེས་ གསལ་ལྟར། གནས་དེར་མི་དམངས་ཁྲི་སྟོང་མང་པོར་བལྟ་བར་མི་བཟོད་པའི་ཤི་རྨས་ཚབས་ཆེན་བཟོ་ དུས། ཁོ་ཚོ་གཤེད་མའི་རྒྱ་ལས་ཐར་བའི་གནས་ཤིག་ཧ་ལམ་མེད་འདུག།

ཨཱམ་རཱེ་ཌ་སིར (Amritsar) བྱ་བའི་ཡིག་འབྲུ་འདི་ཡང་མི་དམངས་སྡེབ་གསོད (Massacre) ཀྱི་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཤིག་ཡིན། པན་ཇེབ་པའི་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་ད་དུང་གོང་གི་སྐྱི་གཡའ་བའི་དོན་རྐྱེན་དེ་ལས་ཀྱང་ ཆེས་ངོ་གནོང་དགོས་པའི་མི་དམངས་དམར་གསོད་ཀྱི་ལས་མང་དུ་བདོག་སྟེ། ལོ་ངོ་ཇི་འདྲའི་མང་པོ་ཞིག་འགོར་ཡང་ཆེས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ཀླ་ཀློའི་ཚུལ་ སྤྱོད་འདི་རིགས་དུས་ནམ་དུ་ཡང་བཟོད་དཀའ་ཞིང་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞིག་རེད།

རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇིའི་དབང་སྒྱུར་གྱི་རང་གཤིས་དེ་ནི་རྒྱུན་པར་ཁོང་ཚོ་ འཕྱུར་ལ་ཉེ་བའི་མེ་རུ་ཞིག་གི་འཁྲིས་སུ་འཚོ་བའི་སྣང་ཚུལ་སྟེར་ཞིང་། སྐབས་རེར་ཁོ་ཚོས་རྒྱ་གར་བའི་ཡིད་སེམས་གཉིས་ཀ་རྟོགས་པའམ། ཡང་ན་མཐོང་བར་སྟ་གོན་ཡང་བགྱིས་མྱོང་། ཁོ་ཚོས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་རྩ་འཛུགས་ཤིག་ལ་ཡིད་བརྟན་ཏེ་མི་ཚེ་ཁེར་རྐྱང་གིས་ བགྲོད་ཅིང་། སྒྲིག་འཛུགས་དེའི་ལྟག་གར་ད་དུང་དྲག་པོའི་དཔུང་ཤུགས་ཤིག་ཀྱང་བདོག་ནའང་། ཁོང་ཚོའི་ཡིད་རྟོན་ཧྲིལ་བོ་དེའི་ཕ་རོལ་ན་རྟོགས་ཐབས་བྲལ་བའི་འཇིགས་དངངས་གཞན་ ཞིག་མཆིས་ཏེ། དུས་རབས་ཧྲིལ་བོ་ཞིག་གི་རིང་ལ་མི་རིགས་ཤིག་གི་ཕྱེད་ཙམ་དབང་དུ་བཙུད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོར་མཚོན་ན་རྒྱ་གར་འདི་ཉིད་ད་དུང་ཡང་ཆ་མེད་རྒྱུད་མེད་ཅིག་མ་ཡིན་གྲང་སྙམ།

1857 ལོའི་འོས་ལངས་ཆེན་མོའི་ཕྱིར་རྟོག་དེ་ནི་ཁོ་ཚོའི་ཡིད་ངོར་གསལ་ལྷང་ངེར་འཆར་ ངེས། ཁོ་ཚོའི་བསམ་པར་རང་ཉིད་ནི་ཤ་འཁོན་ཟབ་ཅིང་རྒྱུས་མངའ་མེད་པའི་གཞན་ཡུལ་དུ་འཚོ་ རྐྱེན། འཁྱུག་ཙམ་གྱི་ཡུན་དུ་ཡུལ་ལུང་དེའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཁོ་ཚོའི་སྟེང་རུབ་འོང་སྟེ་ ཁོ་པ་ཚོ་ཚལ་པ་ཚལ་པར་གཏོར་ངེས་རེད་སྙམ། ངང་ཚུལ་དེ་ནི་ཁོང་ཚོའི་རྗེས་རབས་པའི་བྱུང་རབས་དངོས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད།

ཁོ་ཚོས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་མི་དམངས་གྱེན་ལངས་ལས་འགུལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་དུས། རང་ཉིད་ལ་ཞེ་འཁོན་ཟབ་པས་ཁོང་ཚོའི་ཞེད་སྣང་ཡང་ཆེས་ཆེར་བསྐྱེད། ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་བཅུའི་ཉིན་གྲོང་ཁྱེར་ཨཱམ་རཱེ་ཌ་སིར་ནང་བྱུང་བའི་ཁྲག་དྲི་ བྲོ་བའི་དམར་གསོད་ཆེན་པོ་དེའི་གནས་ཚུལ་པན་ཇེབ་པའི་རྒྱལ་ས་ལཱ་ཧོར (Lahore) གྱི་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་ཚོའི་སྙན་དུ་སོན་པ་ན། ཁོང་ཚོའི་དེ་སྔའི་སྤོབས་སེམས་ཀྱང་རྩ་ནས་ཞུམ་པར་གྱུར། ཁོ་ཚོའི་བསམ་པར་ཐེངས་འདིའི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ངོ་རྒོལ་ལུས་འགུལ་དེའང་གཅིག་ བརྒྱད་ལྔ་བདུན་ལོའི་ཡར་ལངས་དང་འདྲ་བར་མི་དམངས་དམར་གསོད་ཀྱི་འོས་ལངས་གཞན་ ཞིག་ཡིན་དུས། དབྱིན་ཇི་བའི་ཚེ་སྲོག་ལའང་འཇིགས་ཉེན་ཆེ་བར་དོགས། ཁོ་ཚོས་མི་དམངས་ཀྱི་ཁྲག་བཞུར་བ་མཐོང་སྟེ་ལས་བཤོལ་ངོ་རྒོལ་གྱི་གནད་དོན་ཐག་ བཅད་ཀྱང་། མི་དམངས་སྤྱི་གླིང་གི་དམར་གསོད་ཆེན་མོ་དང་། དྲག་པོའི་ཁྲིམས་གཞི་སོགས་འདི་དག་ཚང་མ་མིའི་སྦྱོར་ངན་བརྩམས་པའི་བྱས་ཉེས་རང་ རེད།

མི་ཞིག་གིས་དེར་མགོ་བདེ་ཁག་དཀྲིས་ཇི་ལྟར་བྱས་ཀྱང་རུང་མི་གཞན་གྱིས་ཁོའི་ ཚུལ་མིན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་འདི་རིགས་གསལ་བོར་རྟོགས་ཐུབ། འཇིགས་དངངས་ཀྱིས་བཅུམས་པའི་སྐྱེ་བུ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། ལར་ཁོ་རང་དེ་ཙམ་སྐྲག་དགོས་དོན་མེད་ནའང་ཁོ་པ་དྲག་སྤྱོད་ཀྱི་ལས་སུ་གཞོལ་ཡང་ སྲིད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་རྒྱ་གར་འདི་ཉིད་དེ་བས་ཀྱང་སེམས་ཁྲོ་ཞིང་ངོ་མཚར་དགོས་པ་ཞིག་ནི “མི་དམངས་སྤྱི་གླིང” གི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་ནས་ཟླ་འགའི་རྗེས་སུ་དབྱིན་ཇིའི 3དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་རྡཱ་ཡཱར (General Dyer) གྱིས་སླར་ཡང་མི་ལ་རྩིས་མེད་བརྙས་བཅོས་གཏོང་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་དཔང་རྟགས་གཞན་ ཞིག་མཆིས།

ཁོས “དོན་རྐྱེན་དེ་ནི་ང་ལ་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མེད” ཟེར་ལ། དབྱིན་ཡུལ་གྱི་མི་ཁ་ཤས་དང་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་ཀྱིས་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་རྡཱ་ཡཱར་ལ་ སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་ཁུལ་བགྱིས་མོད། འོན་ཀྱང་དབྱིན་ཇིའི་དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་གྱི་དམག་དཔོན་དེའི་ལྟ་སྤྱོད་ཐད་ དབྱིན་ཇིའི་གྲོས་ཁང་གི་བགྲོ་གླེང་སྟེང་གྲོས་གཞི་བཏོན་ཏེ་ཁོ་པར་གཟེངས་བསྟོད་ ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པ་རེད།

ཚུལ་དེས་རང་རྒྱལ་ནང་ཞེ་སྡང་གི་མེ་ཁ་གསོས་ཤིང་། པན་ཇེབ་ནང་བྱུང་བའི་ནོར་འཁྲུལ་དེའི་སྟེང་ནས་སྡང་ཟུག་དྲག་པོ་ཞིག་རང་རྒྱལ་ གྱི་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་མོ་ཆེར་མཆེད་བྱུང་། སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་གཉིས་ཀྱི་མིང་ངོས་ནས་ཞིབ་བཤེར་ཚོགས་ ཆུང་ཞིག་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་པན་ཇེབ་ནང་དོན་ངོ་མར་གནས་ཚུལ་ཅི་ཞིག་བྱུང་ཡོད་མེད་ལ་ རྟོག་གཞིག་ཟབ་མོ་བགྱིས་སྐབས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཁོ་ཚོའི་སྙན་སེང་ལ་རེ་སྒུག་ བྱས།

ལོ་དེ་ནས་བཟུང་ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་བཅུ་གསུམ་ཉིན་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ དུས་ཆེན་དང་། ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་དྲུག་ནས་ཚེས་བཅུ་གསུམ་དབར་ཏེ་ཉིན་གྲངས་བརྒྱད་རིང་ནི་རྒྱ་གར་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གཟའ་འཁོར་གཅིག་ཏུ་གཏན་འབེབས་གནངས། དེང་སྐབས་དེ་སྔོན་མི་སེར་སྡེབ་གསོད་གཏོང་སའི “མི་དམངས་སྤྱི་གླིང” དེའང་སྲིད་དོན་གྱི་གནས་ཆེན་ས་ཁུལ་ཞིག་ཏུ་བཞེད་ཅིང་། དེ་ཡང་མིའི་མིག་དབང་ཅིག་ཅར་དུ་འཕྲོག་པའི་སྐྱེད་ཚལ་ཞིག་ཡིན། སྐྱེད་ཚལ་དེའི་སྐྱོ་གར་རེ་ཞིག་བརྗེད་པར་གྱུར་མོད། གང་དེའི་ཕྱིར་དྲིན་གྱི་ལོ་ཟླ་ཟམ་མ་ཆད་པར་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

སྟས་དབང་སྟབས་འཁེལ་གྱིས་སྤྱི་ལོ 1919 ལོའི་ཟླ 12 ནང་ཨཱམ་རཱེ་ཌ་སིར་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བསྐོང་ཚོགས་གནང་བའི་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ཚོགས་ ཆེན་དང “མི་དམངས་སྤྱི་གླིང་གི་དོན་རྐྱེན” གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་འཁེལ་མོད། རྟོགས་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ལ་ངང་སྒུག་བྱ་དགོས་སྟབས་གནད་དོན་ཅི་ཡང་ཐག་གཅོད་བྱ་ ཐུབ་མེད། འོན་ཀྱང་དེ་ཡང་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་གི་འཕོ་འགྱུར་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་ རེད།

ད་ནི་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་ནི་དམངས་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་གྲུབ་ཅིང་གསར་དུ་ གསོན་ཤུགས་རྒྱས་འདུག།རྒྱུ་མཚན་དེ་སྔའི་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་འཐུས་མི་རྒན་པ་ཁ་ ཅིག་ཕུང་དཀྲུག་སློང་མཁན་འབའ་ཞིག་ལས་མ་འདས། 4ལཱོ་ཁ་མན་ཡཱ.ཌེ་ལཱག (Lokamanya Tilak) མཆོག་གིས་དྲག་ཤུགས་དང་དབང་ཤུགས་གང་ལའང་མི་བསྟུན་པའི་རིང་ལུགས་བཟུང་སྟེ་ ཚོགས་ཆེན་སྟེང་མཉམ་ཞུགས་གནང་བ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ཐེངས་རྗེས་མའི་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་མ་བསྐོང་བའི་སྔོན་དུ་ཁོ་ རང་མིའི་ཡུལ་འདི་དང་གཏན་དུ་འགྱེ་སྲིད་པས་སོ།།

ད་དུང་རླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེ་བུ་གཞན་ཞིག་བཙོན་ནས་ཐད་ཀར་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ ཚོགས་ཆེན་སྟེང་རྡོག་ཐོན་བྱུང་པ་ནི་གྷན་དྷི་མཆོག་རེད་ལ། བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་དྲག་པོའི་ཁྲིམས་གཞི་ལག་ཏུ་བསྟར་བའི་ཉིན་དེ་དག་གི་ རིང་ལ་རང་རེའི་དབུ་ཁྲིད་ཁ་ཅིག་ཆེས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ཇུས་ངན་གྱི་གཟེབ་ཏུ་ ཚུད་དེ་བཙོན་འཇུག་གི་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་ཟིན་པ་རེད། ཡིན་ནའང་། དེང་སྐབས་ཁོང་ཚོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཉེས་ཆད་གུ་ཡངས་སུ་བཏང་ཡོད། དེར་མ་ཟད་མཚན་སྙན་རླུང་ལྟར་གྲགས་པའི5ཁ་ཆེ་བའི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས (Ali Brothers) ལོ་ངོ་དུ་མའི་རིང་ལ་འཛིན་བཟུང་བཀག་སྐྱིལ་ཐེབས་རྗེས་སླར་ཡང་གློད་གྲོལ་ཐོབ། ལོ་རྗེས་མར་རྒྱལ་ཚོགས་ཏང་གིས་གྷན་དྷི་ཡི “མི་བསྟུན་པའི་ལངས་ཕྱོགས” (non-co-operation) སུ་ཧོབ་རྒྱུག་དང་མོས་འདུན་བཅངས་ཤིང་། ཀ་ལི་ཀ་ཏའི་ནང་བསྐོངས་པའི་དམིགས་བསལ་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་དུའང་ཁོང་གི་རིང་ལུགས་ བསྟེན། ཕྱིས་སུ་རང་རྒྱལ་གྱི་བསྟི་གནས་གྲོང་ཁྱེར་ནཱ་གྷ་པོར (Nagpur) ནང་འཚོགས་པའི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཁོང་གི་མི་བསྟུན་པའི་རིང་ལུགས་སྲ་བརྟན་ དུ་བཏང་།

རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་བྱ་ཐབས་དེ་ནི་ཞི་བདེའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་སྟེ་འགྲོ་མི་ཀུན་ གྱིས་འཚེ་མེད་ཞི་བ་རུ་བཞེད་ཅིང་། སྲིད་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དང་བཤུ་གཞོག་ལ་རམ་འདེགས་མི་གནང་རྒྱུ་ནི་ཐབས་རྩལ་ དེའི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཐོག་མར་དབྱིན་གཞུང་གིས་བཏགས་པའི་མིང་བྱང་ཁག་ཅིག་སྟེ། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་འགའ་ཤས་དང་འདྲ་བའི་ཁྲིམས་ཁང་ཁག་དང་དེའི་ཁྲིམས་ རྩོད་པ་དང་ཞུ་གཏུག་མཁན། གཞུང་གཉེར་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་དང་མཐོ་སློབ་ཁག གོང་སྨོས་ཀྱི “མོན་ཌ་གྷོ . ཆའེ་ལཱམ་སི་ཧྥོར་ཌི་བཅོས་བསྒྱུར་འོག་གི་གྲོས་ཁང་གསར་བ་བཅས་ཀྱི་མིང་ཡིག་དེ་ དག་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱས་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་འགོག་སྲུང་བྱ་འགུལ་དེའང་ཞི་དྲག་གཉིས་ལྡན་གྱི་དམག་དོན་སྲི་ཞུ། ཁྲལ་རིགས་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་། བཟོ་སྐྲུན་ཐད་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་ཡོད་ཚད་ཡུལ་རས་འཁེལ་ཐག་གི་སྟེང་འཁེལ་ཞིང་། བར་འདུམ་གྱི་ལས་དོན་དེ་ཡང་དབྱིན་ཇིའི་ཁྲིམས་ཐོག་ཏུ་ལག་སྟར་བགྱིད་པའི་ཁར། གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དངུལ་ཁང་གཉིས་ནང་ཧིན་དྷི་དང་ཁ་ཆེ་ལས་མི་མཉམ་བསྲེས་ ཀྱིས་རྒྱ་གར་གདོལ་རིགས་ཁག་ཕྱིར་ཕུད་བཏང་བ་རེད།

དེ་ཙམ་གྱིས་མ་ཚད་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་གི་སྒྲིག་སྲོལ་ལའང་བསྒྱུར་བཅོས་ བཏང་སྟེ་ད་ནི་འགུལ་སྤྱོད་ནུས་པའི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཅིང་སྐབས་འགར་སྔར་ལས་ ཀྱང་རྒྱ་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་།

དེང་གི་དུས་སུ་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ལས་གཞི་ཁག་ནི་དེ་སྔོན་དུས་ཡུན་རིང་བོར་ གཞོལ་མྱོང་བའི་ལས་རིམ་དང་བསྡུར་ན་རྦད་དེ་འདྲ་ཡི་མི་འདུག།དོན་ངོ་མར་དེ་ཡང་ འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་བསམ་གཞིགས་གསར་བའི་བྱ་བཞག་ཅིག་ཡིན་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ཨ་ཧྥི་རེ་ཁའི་གླིང་ལྷོ་མའི་ནང་སྤེལ་བའི “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” ཀྱི་དམིགས་འབེན་རང་སྟེང་དུའང་ཚད་བཀག་རང་བཞིན་ཞིག་ཐེབས་པས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ།

མི་ཁ་ཅིག་ལ་མཚོན་ན་འདིར་སྟོན་འགྱུར་གྱི་གོ་དོན་དེ་ནི་ཆེས་མྱུར་ཞིང་ལྕི་ བའི་རང་སྲོག་བློས་གཏོང་གི་ལས་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཏེ། ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཚོར་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་རང་གཞུང་གི་ཁྲིམས་དོན་འདོར་དགོས་པར་ བསྐུལ་ཞིང་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་གཞུང་གཉེར་མཐོ་སློབ་ཁག་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱེད་དུ་འཇུག་ པས་ན། དེ་ལ་དཔེ་གཞི་ཚད་ལྡན་ཞིག་གཞར་ཡང་མེད་དུས། གནད་དོན་དེ་འདྲ་ཁྲིམས་བཤེར་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་མདུད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

མྱོང་རྟོག་ཟབ་པའི་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་རྒན་པ་ཚོ་ཉིན་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་ དང་དོགས་སློང་གིས་ཁེངས་འདུག་པ་དེ་ཡ་མཚན་དགོས་པ་ཞིག་མ་རེད། གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་ལཱོ་ཁ་མན་ཡཱ.ཌེ་ལཱག་མཆོག་ནི་ཁོ་ཚོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཆེས་བླ་ ན་མཐོ་བའི་དབུ་ཁྲིད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ཉིད་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ལ་འཕོ་འགྱུར་མ་བྱུང་བའི་ཡར་སྔོན་དེར་སྐུ་གཤེགས།

རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་མིང་དུ་གྲགས་པའི་སྐྱེས་ ཆེན་གཞན་ཞིག་ནི 6མཱོ་ཐེ་ལིད.ནཱེ་རོ (Motilal Nehru) རེད། ཁོང་གིས་དེ་སྔའི་རང་བཙན་གྱི་བྱ་འགུལ་ཁྲོད་གྷན་དྷི་ལ་རྒྱབ་རོགས་གནང་ཡོད་ རུང་། རྒྱལ་དམངས་ཏང་ཡིན་ནའང་འདྲ། མང་ཚོགས་སམ་ཁྲོམ་སྲང་གི་མི་སེར་ཡིན་ཡང་རུང་། རང་རྒྱལ་ཐུན་མོང་གི་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་དཔའ་གདེང་དེ་གཞར་ཡང་ཞུམ་མི་སྲིད་ པར་ཐེ་མི་ཚོམ།

གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་ཁོ་ཚོ་རྨུགས་པ་ལས་བསླངས་ཏེ་རང་གི་རྐང་པར་བརྟེན་ནས་ འགྲེང་དུ་བཅུག་པའི་ཁར། ཁོའི་རང་དབང་གི་རྒྱང་འབོད་དང་ལྷན་ཅིག།ཁོ་ཚོས་འཚེ་མེད་མི་བསྟུན་པའི་འཕྲིན་ གསར་ལ་མོས་མཐུན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པ་རེད།

མི་སེར་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར་རང་རྒྱལ་གྱི་ཁ་ཆེ་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱང་འདོད་བློ་ དེར་ཡིད་སེམས་སྤྲོ་བས་བརྟས། ཁ་ཆེ་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་མཛའ་འབྲེལ་འོག་གི་ཁཱེ་ལ་ཧྥེ་ཌི་ཚོགས་ཆུང (Khilafat Committee) གིས་སྔ་མོ་ནས་ལས་རིམ་འདིར་བསམ་ཤེས་གནང་ཞིང་། ཆེར་མ་ལོན་པར་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་སྤྲོ་སེམས་དང་ལས་འགུལ་གྱི་ལམ་ལྷོང་དེས་ རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཟུར་བ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་བློ་འགུགས་ཐེབས་སུ་བཅུག

འཕྲིན་ཡིག་འདིའི་ནང་ངས་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ལས་འགུལ་ལམ་ལྟ་གྲུབ་ཅི་ཞིག་མཚོན་ པའི་བྱ་འགུལ་དེའི་ལེགས་ཉེས་དགེ་སྡུག་ཐད་དབྱེ་ཞིབ་བགྱི་མི་ནུས། དེ་ནི་ཆེས་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་དྲི་གཞི་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ལས་འགུལ་དེ་རྩ་འཛུགས་གནང་མཁན (གྷན་དྷི་ལ་གོ) ཁོ་རང་མ་གཏོགས་གཞན་སུ་ཡིས་ཀྱང་ངོས་ཟིན་ཡིད་ཚིམ་པ་ཞིག་འགྲེལ་དཀའ་ཚོད་དུ་གདའ་ ན། ད་ནི་ངེད་གཉིས་ཀྱིས་ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ལ་གཞིག་སྟེ་ཅིའི་ཕྱིར་ལས་འགུལ་དེ་ ཁྱབ་གདལ་ཆེ་ཞིང་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་གཡུར་དུ་ཟ་བ་སྨིན་པའི་ཐད་དཔྱོད་པར་བྱ།

བུ་མོ་ལགས། ངས་ཁྱོད་ལ་ཚབས་ཆེ་བའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནོན་ཤུགས་དང་ཕྱི་གླིང་བའི་འཆར་ཅན་གྱི་ བཤུ་གཞོག་འོག་གི་ཡ་ང་བའི་གནས་སྟངས། ད་དུང་འབྱོར་འབྲིང་གྲལ་རིམ་གྱི་ལས་མེད་གྲངས་འབོར་སོགས་བཤད་ཟིན་མོད།

མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཤུགས་ཆེར་འཕེལ་བ་དེས་མི་མང་གི་བློ་ཁ་དགོས་ ངེས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རང་དབང་གི་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ཐབས་ཇུས་དེ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ ནམ།

རང་དབང་ནི་ང་ཚོའི་དགོས་འདུན་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རང་དབང་གིས་ད་དུང་གཞན་ བརྟེན་སྒྱིད་ལུགས་དང་བྲན་སྒྱུར་གྱི་ལྕགས་སྒྲོག་སིལ་བུར་གཏོར་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ང་ཚོའི་དགོས་འདུན་ནི་རང་དབང་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞིག་ནི་ལཱོ་ཁ་མན་ ཡཱ.ཌེ་ལཱག་གིས་བསྟན་དོན་ཇི་བཞིན། ང་ཚོར་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་ཁེ་དབང་དག་ངེས་པར་དུ་འཐོབ་དགོས་པར་མ་ཟད། དབུལ་ཕོངས་ཉམ་ཐག་གི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁུར་རོ་ཇེ་ཉུང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད།

རང་དབང་ནི་ཇི་ལྟར་དུ་འཐོབ་བམ། ང་ཚོས་རང་དབང་ལ་རེ་ལྟོས་ཁོ་ན་འཆང་བའམ་ཁ་རོག་གེར་སྡོད་པ་ཙམ་ལས་འཐོབ་ཏུ་མེད་ པ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་རེད། སློང་མོ་དང་ངོ་རྒོལ་གྱི་བྱེད་ཐབས (རྒྱལ་དམངས་ཏང་གིས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ལ་བྱེད་ཐབས་འདིར་ཞི་དྲག་གཉིས་ཀྱིས་ གཞོལ་མྱོང) དེའང་སྤྱི་དམངས་ལ་བསྟན་པའི་བླུན་ཞེད་ཙམ་དུ་མ་ཟད་དོན་སྙིང་གིས་སྟོང་ཞིང་ བྱེད་ནུས་ཅི་ཡང་མི་ཐོན། མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རབས་ཁྲོད་དུ་བྱ་ཐབས་དེ་འདྲར་གྲུབ་འབྲས་གཡུར་ དུ་ཟ་བ་བླངས་པའམ་སྒྲིག་སྲོལ་ཞིག་ལ་སྐུལ་སློང་བགྱི་བ། ཡང་ན་ནི་དབང་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ཏེ་གྲལ་རིམ་ཁག་ཁ་བྲལ་དུ་གཏོང་བའི་ཐོབ་ཐང་ཆེར་ སྤྲོད་པ་སོགས་གཏན་ནས་བྱུང་མྱོང་མེད། དོན་ངོ་མར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་སོ་སོས་ང་ཚོར་བྲན་དུ་བསྒྱུར་ཟིན་པའི་མང་ ཚོགས་དང་གྲལ་རིམ་ཁག་གི་དྲག་པོའི་གྱེན་ལོག་དང་འོས་ལངས་བརྒྱུད་ད་གཟོད་ཁོ་ ཚོའི་འདོད་པའི་རང་དབང་དང་ཁེ་དབང་དག་མངོན་འགྱུར་བྱུང་བ་གསལ་བཤད་གནང་གི་ཡོད།

རྒྱ་གར་མི་དམངས་ལ་མཚོན་ན་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་འོས་ལངས་ནི་འབྱུང་མི་སྲིད་པར་ སྣང་། ང་ཚོ་མ་གཞི་ནས་གོ་མཚོན་ཅི་ཡང་མེད་པའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཁར་ཐ་ན་ང་ཚོ་ཕལ་ ཆེ་བས་གོ་མཚོན་ཇི་ལྟར་བཀོལ་བའང་མི་ཤེས། དེར་མ་ཟད་དྲག་པོའི་འགྲན་རྩོད་ཁྲོད་དུ་དབྱིན་ཇི་སྲིད་གཞུང (ཡང་ན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་རུང) གི་དབང་ཤུགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ནི་གཞན་སུ་བས་ཀྱང་གཞོམ་གཞིག་དཀའ་བ་ཞིག་རེད། སྤྱིར་ན་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་དམག་དཔུང་གིས་སྲིད་གཞུང་གང་དེའི་བཀའ་བཀོལ་ ལ་ཡི་མ་རངས་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་བྱ་སྲིད་ཀྱང་། ལག་ཏུ་གོ་མཚོན་ཁབ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་དྲག་པོའི་བཙན་གནོན་ མྱོང་རྒྱུ་ལས་ཕྱིར་གྱེན་ལངས་བྱ་མི་ནུས། ཕ་རོལ་བོ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འདོད་པའི་སྒེར་མིའི་དྲག་སྤྱོད་རིང་ལུགས་དེ་ཡང (ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་དཔོན་རིགས་སྒེར་བའི་ཐུང་མདའ་དང་འགས་གཏོར་སོགས་ཀྱིས་དམར་ གསོད་གཏོང་བ) དགོད་བྲོ་བའི་བླུན་རྟགས་རིགས་ཤིག་རེད། གོང་དུ་ངས་ཁྱོད་ལ་སྨོས་ཟིན་པ་ལྟར། མི་སྒེར་གྱི་དྲག་པོའི་ལག་ཐབས་དེ་འདྲ་ཐ་ན་ཨུ་རུ་སུ་མཉམ་འབྲེལ་སྲིད་གཞུང་གིས་ཀྱང་ཡལ་བར་དོར་མྱོང་སྐད།

འོན་ན་དེ་དུས་ཀྱི་ཨུ་རུ་སུ་གནས་བབ་དེ་འདྲའི་འོག་ལྷག་གམ་ཞེས་ན། མ་ཡིན་ཏེ་ཨུ་རུ་སུའི་གསར་བརྗེ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཏེ་བཟོ་བའི་སྤྱི་མཐུན་ཏང་རྩ་འཛུགས་དང་། གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གསར་བརྗེའི་བྱ་འགུལ་གྱི་ཐབས་ཇུས་ཐད་དྲག་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་ རྒྱབ་རོགས་མཛད་ཀྱང་། རྒྱལ་ནང་དུ་དེ་སྔའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་སྲིད་གཞུང་རྙིང་པ་འཐོར་ཞིག་དང་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར་རྗེས་ཨུ་རུ་སུའི་གསར་བརྗེ་ཚོགས་པ (སུའུ་ཝེ་ཨེ་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ལ་གོ) རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་རེད། མཇུག་འབྲས་སྨིན་པའི་གཡུལ་འཐབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་གསར་བརྗེ་ལ་ངོ་ལོག་སློང་མཁན་རེ་འགའ་ཙམ་ལས་མེད་སྐད། རང་རྒྱལ་དུའང་མི་རེ་ཟུང་གིས་ཨུ་རུ་སུའམ་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ལ་དོ་སྣང་དང་ངེས་ཟིན་ཟབ་མོ་ཐོབ་སྟེ་ཐ་ན་ཞིང་པ་དང་བཟོ་བའི་ལས་ཡུན་ཐད་དུའང་བསམ་གཞིགས་ནན་ཏུར་བཏང་མྱོང་བ་རེད།

དེས་ན་གསར་བརྗེའི་ལམ་ཆེན་སྟེང་གནས་གང་དུའང་བགྲོད་པར་མི་ནུས་ཤིང་། ཉམ་ང་ཞིང་བཟོད་དཀའ་བའི་བྲན་བཀོལ་གྱི་འཚོ་སྡོད་གནས་བབ་འོག་གསོན་པའི་ཐར་ལམ་ཞིག་གཞར་ཡང་མེད་པ་འདྲ། ཚོར་ཤུགས་སྐྱེན་པོའི་མི་མང་གི་སེམས་སུ་ད་ནི་ཁོ་པ་ཚོ་རྦད་དེ་ཐབས་ཟད་འུ་ཐུག་གི་རེ་ཐག་ཀྱང་འཆད་ལ་ཉེ་བར་བསམས།

སྐད་ཅིག་མའི་ཡུན་ཙམ་ནང་གྷན་དྷིས་རང་གི་མི་བསྟུན་པའི་རིང་ལུགས་ལག་ལེན་དུ་བཏབ་ཅིང་། དེ་ཡང་ཨར་ལན་ཌི (Ireland) རྒྱལ་ཁབ་ནང་བྱུང་བའི་སན་ཧྥན (Sinn Fein) (1905 ལོར་ཨར་ལན་ཌི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཆབ་སྲིད་ལས་འགུལ) དང་འདྲ་བར་ཁོང་གི་མི་བསྟུན་པའི་རིང་ལུགས་དེས་ང་ཚོ་རང་ཉིད་ལ་ཡིད་རྟོན་དང་ སྙིང་རུས་ཆེར་བསྐྱེད་དགོས་པར་གདམས། དེ་ནི་རང་རྒྱལ་དུ་བསླངས་པའི་སྐུལ་སློང་གི་ཐབས་རྩལ་ཆེས་ཟིལ་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།

སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱ་གར་བའི་འདོད་བློ་ཚིམ་མེད་གང་ལྟར་ཡང་མཉམ་ལས་ལ་ཡིད་རྟོན་དང་གཙིགས་ཆེར་འཛིན་པའམ། གལ་ཏེ་མཉམ་འབྲེལ་རྩ་འཛུགས་ཕྱིར་འཐེན་དང་འགོག་རྒོལ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་ཡོད་དུ་ཆུགས། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་དུ་རང་རྒྱལ་གྱི་ཁྲིམས་གཞུང་འདི་ཉིད་འཐུས་ཚང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་ཐེ་མི་ཚོམ།

ཐ་ན་མི་བསྟུན་པའི་ལངས་ཕྱོགས་དེ་དུས་ཡུན་རིང་བོར་རྒྱུན་བསྲིངས་མ་ཐུབ་པའི་དབང་དུ་ཆུགས། མི་དམངས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེར་རྒྱས་པའི་མཚུངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྟེང་ཆེས་བཟློག་དཀའ་བའི་གནོན་ཤུགས་ཐེབས་པར་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད་པ་རེད།

ལངས་ཕྱོགས་དེ་ནི་དབང་བཙན་པར་རྒོལ་ལན་བསློག་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་དོན་དམ་གྱི་ཞི་བདེ་རེད་ཅིང་། “བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས” ནི་འཚེ་མེད་རང་སྲུང་གི་བྱ་འགུལ་ཞིག་སྟེ་འབྱུང་ཉེན་སྔོན་འགོག་གི་འཇུག་སྒོ་ལྟ་བུ་ཡིན།

རང་རྒྱལ་གྱི་བརྟན་བརླིང་ནི་འཇིག་ཉེན་གྱི་འགག་རྩར་འཕྲད་ཡོད་རུང་ཐེངས་འདིའི་ལས་འགུལ་དེ་ཟིལ་ཤུགས་ཆེར་ལྡན་པའི་ཞི་བའི་འོས་ལངས་ཤིག་སྟེ་སྔོན་ཐོན་ཅན་གྱི་གཡུལ་འཐབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་དང་གྲང་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་ཐབས་རྩལ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་རྒྱ་གར་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་ཡང་ཧ་ཅང་འཚམས་ཤིང་ལེགས་པར་འཁུམས།

ཞི་བའི་འོས་ལངས་ཆེན་མོའི་མཐུས། ང་ཚོའི་གཤིས་སྤྱོད་གཙང་ཞིང་དག་པར་བསྐུལ་ཏེ་ཁ་གཏད་ཀྱི་དགྲ་བོར་ཡ་ལན་སློག་ཏུ་བཅུག་པ་འདྲ། འཐབ་རྩོད་དེས་ང་ཚོའི་སེམས་རྒྱུད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་དང་འཇིགས་སྐྲག་མ་ལུས་བརྒལ་དུ་བཅུག་རྐྱེན། ང་ཚོས་མི་དང་མི་ངོ་འཕྲད་དེ་རང་སེམས་ཀྱི་མངོན་འདོད་ཀུན་སྲོང་བོར་གློད་འགོ་བརྩམས་པ་དེའང་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་དོན་ཞིག་ལོས་ཡིན།

གསར་ཏུ་བཏོན་པའི་འགྲོ་འདུག་རང་དབང་དང་སྨྲ་བརྗོད་རང་གིས་ང་ཚོའི་ཡིད་སེམས་གཉིས་ཡོངས་སུ་མནན་པའི་དཀའ་སྡུག་གི་ལྗིད་ཤུགས་བཏེག་པ་འདྲ་སྟེ་ང་ཚོ་སླར་ཡང་སྟོབས་ཤུགས་དང་རང་རྟོན་ཀྱིས་ཁེངས་པར་གྱུར།

མཐར་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་དེས་ཤུགས་ཆེར་འཕེལ་བཞིན་པའི་ཡ་ང་ཞིང་ངུ་སྐྱེན་པའི་རིགས་རྒྱུད་དབྱེ་འབྱེད་དང་མི་རིགས་འཁོན་འཛིང་གི་གནད་དོན་སྔོན་འགོག་བགྱིས་ཤིང་། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དུ་གྱུར་བའི་གནད་ཀ་འདི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་སླ་པོར་མི་རིགས་མཐུན་འགྲིག་དང་སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་བརླིང་བཟོས།

དེའི་རྐྱེན་མི་བསྟུན་པའི་ལས་རིམ (དེ་ཡང་གཙིགས་སུ་བསྔགས་པར་འོས་པའི་གྷན་དྷིའི་རང་གཤིས་དང་དམ་དུ་སྦྲིལ་ཡོད) དེ་རང་རྒྱལ་གྱི་གནས་བབ་དངོས་ལ་དམིགས་གཏད་དེ་སླར་ཡང་རེ་སྨོན་གྱིས་འཁེངས་པའི་གསོན་ཤུགས་བསྩལ་ཞིང་། ཁོང་གི་མི་བསྟུན་པའི་རིང་ལུགས་ཁྱབ་གདལ་དུ་ཕྱིན་པ་དེས་སྔ་མའི་རྙིང་ཞེན་དང་བློ་དམན་གྱི་སྣང་ཚུལ་ཡལ་བར་བྱས། མེས་རྒྱལ་དུ་གལ་འགེངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དོན་ཆེན་ཁག་གིས་གསར་ཏུ་ཚུགས་པའི་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ཡིད་དབང་མེད་དུ་འཕྲོག་པའི་མཐུས། སྟོབས་ཤུགས་དང་གྲགས་པ་རིམ་གྱིས་རྒྱས་བྱུང་།

དུས་མཚུངས་སུ་དབྱིན་གཞུང་གིས་བཏོན་པའི “མོན་ཌ་གྷོ . ཆའེ་ལཱམ་སི་ཧྥོར་ཌི་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ལོག་ཇུས” (Mongagu-Chelmsford scheme of reform) འོག་གྲོས་ཁང་གསར་འཛུགས་དང་ཚོགས་ཆེན་བསྡུ་བསྐོངས། དེང་སྐབས “བཅིངས་འགྲོལ” དུ་འབོད་པའི “སྲིད་ཇུས་གུ་ཡངས” སུ་བཏང་བ་དང་བསྟུན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བློན་དང་འགོ་ཁྲིད་འདེམས་བསྐོ་མཛད་ཀྱང་། སྲིད་གཞུང་དུ་སྲིད་ཇུས་གཅིག་སྡུད་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་པར་མདངས་ཚོགས་ཀྱི་བློར་མི་འདོད་པ་བྱུང་།

རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ངོས་ནས་ཁྲིམས་གཞི་འདི་རིགས་ལ་མི་འདོད་པའི་འགོག་རྒོལ་དྲག་པོ་བྱས་རྐྱེན་རྒྱལ་ནང་དུ་ཁོང་ཚོར་ལྟ་རྟོག་ནན་མོ་བྱེད་ཅིང་། མིག་ཟུང་ཡོད་ཚད་ཕྱིའི་གྲོང་གསེབ་དང་གྲོང་རྡལ་ཁག་གི་འཐབ་རྩོད་དངོས་ལ་ཕྱོགས་ཡོད། དུས་ཐོག་མར་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་གི་ལས་མི་འབོར་ཆེན་ས་གནས་གྲོང་གསེབ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་དེ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆུང་རྩ་འཛུགས་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གོ་རྟོགས་མཐོར་འདེགས་གཏོང་བའི་བྱ་འགུལ་སྤེལ།

མིའི་ཀླད་པའི་ནང་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་དྲན་པའི་དབང་གིས་སྤྱི་ལོ 1921 ལོའི་ཟླ་བ 12 ནང་བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་འཁྲུག་འཛིང་གི་འགལ་བ་ཛ་དྲག་ཏུ་གྱུར། དོན་རྐྱེན་དེ་ནི་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་སྲས་བཱལ་སི (Prince of Wales) རང་རྒྱལ་ནང་རྒྱལ་དོན་གཟིགས་སྐོར་མཛད་སྐབས་རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་གི་ངོས་ནས་འགོག་རྒོལ་བགྱིས་པས་སོ།།

རྒྱལ་ནང་དུ་མི་མང་པོ་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དང་བཙོན་ཁང་ཁག་ཆབ་སྲིད་བཙོན་མས་འཁེངས་ཤིང་། དུས་སྐབས་དེར་ང་ཚོ་ཕལ་ཆེ་བར་མཚོན་ན་འཇུ་བཟུང་བཙོན་འཇུག་གི་མྱོང་བ་ཐོག་མར་ཐོབ་པ་ཡིན། ཐ་ན་རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཆཱེ་ཌ་རན་ཇེན.དྷ་སི (Chittaranjan Das) (རྒྱ་གར་དེང་རབས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པའི་གྲས་ཡིན) ལགས་ཀྱང་འཛིན་བཟུང་ཐེབས་ཁར། ཨེ་ཅཱ་མེལ.ཁན (Ajmal Khan) (ཨེ་ཤ་ཡའི་དངོས་ཁམས་གསོ་ལུགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་དང་ཁེ་ཆེ་མི་རིགས་རིང་ལུགས་པ། རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པ་བཅས་ཡིན) ལགས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བསྟི་གནས་གྲོང་ཁྱེར་ཨ་ མཱེ་དྷ་བྷ་ཌི (Ahmedabad) ནང་ཛ་དྲག་གི་ཚོགས་ཆེན་བསྡུ་བསྐོང་དང་གཙོ་སྐྱོང་གནངས།

ཡིན་ནའང་སྐབས་དེར་གྷན་དྷི་མཆོག་འཇུ་བཟུང་མ་ཐེབས་པས་སྲིད་གཞུང་གི་འདོན་འདུན་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་ཅིང་། བཙན་བཟུང་དང་དྲག་རྡུང་ལ་ཅི་མི་སྙམ་པའི་མི་གྲངས་ནི་འཛིན་བཟུང་ཐེབས་པའི་མི་ འབོར་ལས་ཀྱང་བརྒལ་བར་གྱུར།

མིང་དུ་གྲགས་པའི་བཟོ་བ་དང་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་གཅིག་མཐུད་གཉིས་མུར་བཙོན་དུ་བཙུད་དེ་འདུན་མ་དང་མྱོང་རྟོག་ཞན་པའི་མི་ཁ་ཅིག (སྐབས་རེར་གསང་བའི་ཉེན་རྟོག་མི་སྣའང་ཚུད) བསྐྱར་དུ་རང་གཞུང་གི་ལས་གནས་སུ་བསྐོ་བཞག་གནང་རྐྱེན། རྒྱལ་ནང་དུ་སྒྲིག་འཛུགས་བརྟན་བརླིང་མིན་པའི་ཁར་དྲག་པོའི་ཟིང་འཁྲུག་གི་ཡོ་ལང་རབ་ཏུ་རྒོད།

1922 ལོའི་ལོ་བསྟོད་ཙམ་དུ་རང་རྒྱལ་གྱི་ཤར་ལྷོ་ཁུལ་གྷོ་རཱ་ཁི་པོར་གྲོང་ཁྱེར་གཉེས་འཁྲིས་ཀྱི་ཆའོ་རཱེ་ཆའོ་རཱ་ས་ཁུལ་དུ་ཞིང་བ་མང་ཚོགས་དང་དྲག་ཆས་ཉེན་རྟོག་པའི་དབར་ཁྱོད་ཤི་ང་གསོན་གྱི་འཁྲུག་འཛིང་ཤོར་རྗེས་ཞིང་བ་མི་དམངས་ཚོས་ཉེན་རྟོག་ མི་སྣ་དང་བཅས་ས་གནས་སོ་སོའི་ཉེན་རྟོག་ཁང་མེ་སྲེག་གཏོང་བའི་བྱ་འགུལ་དེ་ཡོངས་སུ་མཇུག་བསྒྲིལ།

ཐེངས་འདིའི་དོན་རྐྱེན་དང་ཞར་བྱུང་གི་ཆག་སྒོ་གཞན་དག་གི་ཐད་གྷན་དྷི་མཆོག་ རྦད་དེ་ཧ་ལས་པར་གྱུར། རྒྱུ་མཚན་ངང་ཚུལ་དེ་ཡང་རང་གཞུང་ནི་ཁྲིམས་མེད་ལུགས་མེད་ཅིག་དང་དྲག་སྤྱོད་ ཀྱི་ལས་སུ་གཞོལ་ཆེ་བར་སྣང་ཞིང་། ཁོང་གིས་སེམས་ན། རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཏང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དོ་དོམ་དེའང་ཁོའི་མི་བསྟུན་པའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཁྲིམས་འགལ་རིགས་ཤིག་གི་དོགས་ཟོན་བསྐྱེད།

གོང་གི་དོན་རྐྱེན་དེ་བྱུང་ནས་ཆེར་མ་ལོན་པར་གྷན་དྷི་རང་ཉིད་ཀྱང་འཇུ་བཟུང་ཐེབས་ཏེ་མི་ལོ་དྲུག་གི་ཁྲིམས་ཆད་ཕོག། སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་ཉེར་གཉིས་ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པར་གྷན་དྷི་འཇུ་བཟུང་ ཐེབས་རྗེས་ཁོང་གི་མི་བསྟུན་པའི་ལས་འགུལ་དེའང་རེ་ཞིག་རིང་མཇུག་སྒྲིལ་བར་སྣང་ངོ་།།

ཟུར་མཆན།

1“མོན་ཌ་གྷོ . ཆའེ་ལཱམ་སི་ཧྥོར་ཌི་བསྒྱུར་བཀོད” (Montagu-Chelmsford Reforms) ནི་སྤྱོ་ལོ 1918 ལོར་དབྱིན་ཇིའི་གྲོས་ཚོགས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དོན་ཚན་ཁག་གཞིར་བཟུང་ ཐོག་བཏོན་ཞིང་སྤྱི་ལོ 1919 ལོར་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཞི་རྩར་གྱུར་བའི་ཁྲིམས་གཞིར་བཞེད་ ཅིང་། མོན་ཌ་གྷོ (Montagu 1879~1924) ཞེས་པ་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་རྗེས་ཀྱི་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་དང་། ཆའེ་ལཱམ་སི་ཧྥོར་ཌི (Chelmsford 1868~1933) ནི་རྒྱ་གར་ནང་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཚབ་པ་ཡིན།

2བྷན་གྷལ (Bengal) རྒྱལ་ཁབ་ནི་སྤྱི་ལོ 1947 ལོར་ཤར་ནུབ་གཉིས་སུ་བཀྱེས་ཤིང་ནུབ་ཁུལ་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་དང་ཤར་ཁུལ་དེང་ གི་བྷང་ལ་ལྡེ་ཤིར་ངེས་འཛིན།

3དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་རྡཱ་ཡཱར (General Dyer 1864~1927) ནི་གྲོང་ཁྱེར་ཨཱམ་རཱེ་ཌ་སིར་ནང་མི་དམངས་སྡེབ་གསོད་གཏོང་མཁན་དང་། ཁོའི་མ་རུང་བའི་ཀློ་ཀློའི་གཏུམ་སྤྱོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་ཁྲི་སྟོང་མང་ པོར་ཤི་རྨས་ཡ་ང་བ་ཐེབས་ཟེར།

4ལཱོ་ཁ་མན་ཡཱ.ཌེ་ལཱག (Lokamanya Tilak 1856~1920) ནི་རྒྱ་གར་གྱི་དམངས་དབང་རིང་ལུགས་པ་དང་། གསར་འགོད་པ། དགེ་རྒན། སྤྱི་ཚོགས་བཅོས་སྒྱུར་མཁན། ཁྲིམས་རྩོད་པ་བཅས་ཀྱི་འགན་བཞེས་མྱོང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་བའི་རང་དབང་ལས་འགུལ་གྱི་རླབས་ཆེ་བའི་དབུ་ཁྲིད་ཐོག་མ་ཡིན། དབྱིན་ཇིའི་མི་སེར་སྤེལ་བའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་རང་དབང་འོས་ ལངས་ཆེན་མོའི་ཡབ་ཆེན་ཏུ་བཞེད་ཅིང་། ཁོང་གི་དངོས་མིང་ལ་བྷལ་གྷན་གྷ་རྡིར.ཌེ་ལཱག (Bal Gangadhar Tilak) ཞུ། ཕྱིས་སུ་རྒྱ་གར་མི་དམངས་ཀྱིས་ཁོང་གི་མཚན་ལ་ལཱོ་ཁ་མན་ཡཱ (Lokamanya) (དམངས་ཀྱིས་བདམས་པའི་དབུ་ཁྲིད) ཞེས་པའི་མཚན་གསོས།

5འདིར་ཁ་ཆེ་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་ནི་མ་ཧ་མོ་ངྷི་ཨ་ལཱེ.ཇོ་ཧར (Mohammad Ali Jouhar 1878~1931) (ཁོང་ཉིད་རྒྱ་གར་ཁ་ཆེ་བའི་དབུ་ཁྲིད་དང་རང་དབང་ལས་འགུལ་བ། སྙན་ངག་པ། གསར་འགོད་པ། མཁས་པའི་དབང་པོ། རྒྱལ་དམངས་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་བཅས་ཡིན) དང་མའོ་ལཱ་ནཱ.སཱོ་ཀི་ཐེ་ཨ་ལཱེ (Maulana Shaukat Ali 1919~1924) (ཁོང་ནི་ཁ་ཆེ་མི་རིགས་རིང་ལུགས་པ་དང་དབྱིན་བཙན་རྒྱལ་ལ་རྒོལ་བའི་ཁ་ཆེ་སྲིད་ དོན་ལས་འགུལ་གྱི་གཙོ་འཛིན་བཅས་ཡིན) གཉིས་ལ་གོ་དགོས།

6མཱོ་ཐེ་ལིད.ནཱེ་རོ (Motilal Nehru 1861~1931) ནི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚོགས་ཏང་གི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཞིག་རེད་ལ། ཁོང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་དམངས་དབང་ལས་འགུལ་བ་དང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་བཅས་ཀྱི་འགན་ཡང་ བཞེས་མྱོང་བར་བཞེད།

Add flair to your fashion style with Giuliana Rancic
FIGHTSTATE Preppy Clothes in the 1980s

Why Pennsylvania's Solar Plans Create Questions
Porno Now it between Erin and Britney

A week ago I asked about shorts for thick thighs
Porno soft good

How to Create an Awesome Wardrobe
Porn the first one for the exhibitions and the models' parades

Taylormade 2012 TMX STAFF BAG
Videos porno Like this boatneck tee right by JCPenney for

dropshipping business wholesale supplier high quality vogue dress at asianfashion4u
theGadgetPill That's right the infamous Kor isms

High Heel Shoes Defines Seduction For Women
Porno I showed up to the office with shoes that didn't match

Fedex and UPS International Shipping Service Comparison
TOKYO POP LINE can rise to the same level

Asianfashion4u aims to become korean japan fashion big distributors and wholesalers
dontgiveupworld.com you aren't maneuvering to wear in which

Size Of The Business Entrepreneurship
PORNO and shows off your figure very well

The Girl with the Dragon Tattoo
VIDEOS PORNO XXX one particular norm salary in a techie website designer

See How Dove Have Flown
XXX Porno His wife Kaoru steadfastly awaits his return

5 Questions with Kelly Love of Around the City Vintage
Porno XXX Cross Colours had shipped

Blackberry Storm 3 Soon To See The Light Of The Day
XXX Porno 5 Alcohol Ads That Confirm Your Worst Fears About Drinking

Joe's Jeans' CEO Discusses Q3 2011 Results
Jeux it centers around twenty four year old Kayoko Shigeta

Some Ideas for Fancy Dress Theme Parties
Porno Afterwards he heads to the Celadon City Gym

Gala Dinner and Fashion Week
game coats and other fashion clothing wholesale

Jewelry The Brides Should Wear On Their Wedding
porno Dark circles are most commonly the result of excess fluid retention

and How to File Form W
porno Fashion marketing includes market research

Overtaking My White Colonial Master
Porno how to find a woman's silk nighttime apparel

Natural Hairstyles for Black Women
porno If it's too tight
Is It Possible to Have Clear Skin in a Week
VIDEO PORNO XXX finishing touches will almost always be very busy

Organize a Purse Party With Your Friends
Prom Dresses slanted strokes and ovals with little ornamentation

How to Make Old Fashioned Potato Salad
VIDEOS PORNO such as Champps Americana and Hyde Park Prime Steakhouse

Getting Into the Fashion Industry
Download Free Games and by understanding it

Tips for buying shoes off ebay
pornos what exactly the bonk is often dadcore naturally

Fashion week in Phoenix attracts a new generation of fashion entrepreneurs
PORNO FRANCAIS The Downtown IT district has expanded through the creation of pre built

Gout Remedies for the Heel
free porno reach for long

The world's largest yard sale is Saturday
Free Porno Wife a totally new approach to dining and forward thinking technology
བསྟོད།10

抱歉,评论已关闭!